Reklama pul xərcləyən hər kəsin gec-tez üzləşdiyi sual budur: bu pul nə gətirdi? Cavabı verən alət Google Analytics 4-dür — qısaca GA4. Bu yazı GA4-ün nə olduğunu, necə işlədiyini və rəqəmlərin arxasındakı məntiqi sıfırdan izah edir. Buradakı bütün tərif və hədlər Google-un rəsmi sənədlərindən götürülüb.
GA4 — saytında və ya tətbiqində baş verən hər şeyi hadisə (event) kimi yazan ölçmə sistemidir. Köhnə Universal Analytics-dən əsas fərqi budur: orada ölçü vahidi «səhifə baxışı» idi, burada isə hər şey — səhifə açılışı da, düymə klikləri də, forma göndərişi də — eyni formatda, adı və parametrləri olan bir hadisədir. Bu model sayt və mobil tətbiqi eyni yerdə ölçməyə imkan verir.
Bu yazı klasterin başlanğıc nöqtəsidir. Quraşdırma, fərdi hadisələr, hesabatlar və qabaqcıl imkanlar ayrı-ayrı yazılarda addım-addım izah olunub — sonda hamısına keçid var.
GA4 nədir?
Google Analytics 4 — Google-un pulsuz veb və tətbiq analitikası platformasıdır. Saytına gələn adamların haradan gəldiyini, hansı səhifələrə baxdığını, nə qədər qaldığını və hansı hədəf hərəkəti (forma, zəng, satınalma) etdiyini yazır.
Praktikada GA4 üç sual üçün lazımdır:
- Trafik haradan gəlir? Google axtarışı, Meta reklamı, birbaşa giriş, e-poçt — hansı kanal neçə nəfər gətirdi.
- Adamlar nə edir? Hansı səhifədə qalır, harada tərk edir, hansı düyməni sıxır.
- Nə qədəri müştəriyə çevrilir? Hansı kanal nəinki trafik, həm də real müraciət gətirir.
Üçüncü sual ən vacibidir. Trafiki reklam kabineti də göstərir — amma reklam kabineti öz işini qiymətləndirir. GA4 isə bütün kanalları eyni ölçü ilə müqayisə edir.
GA4 Universal Analytics-dən nə ilə fərqlənir?
2023-cü ilin iyulunda köhnə Universal Analytics (UA) məlumat toplamağı dayandırdı. GA4 sadəcə «yeni versiya» deyil — ölçmə modelinin özü dəyişdi.
Universal Analytics (köhnə)
- Ölçü vahidi: səhifə baxışı və seans
- Hadisələr ayrıca kateqoriya / hərəkət / etiket quruluşunda idi
- Sayt və tətbiq ayrı property tələb edirdi
- Bounce rate = tək səhifəlik seans
- Fərdi ölçmə üçün məhdud imkan
GA4 (indiki)
- Ölçü vahidi: hadisə (event) — hər şey hadisədir
- Hər hadisənin adı və istənilən sayda parametri var
- Sayt və tətbiq eyni property-də birləşir
- Bounce rate = məşğulluq faizinin əksi
- Fərdi hadisə və parametrlər sərbəst qurulur
Əsas fərq: UA-da «səhifə baxışı» ayrı, «hadisə» ayrı bir şey idi. GA4-də səhifə baxışının özü də page_view adlı bir hadisədir — yəni hər şey eyni formatdadır.
Bu dəyişiklik niyə vacibdir? Çünki müasir sayt artıq «səhifədən səhifəyə keçid» deyil. Adam bir səhifədə qalıb video baxır, forma doldurur, WhatsApp düyməsini sıxır — bunların heç biri səhifə baxışı yaratmır. Hadisə modeli bu davranışları da ölçə bilir.
Hesab quruluşu: hesab, property və data axını
GA4-də üç pilləli quruluş var. Yeni başlayanların ən çox çaşdığı yer məhz buradır.
1-ci pillə
Hesab (Account)
Ən üst səviyyə — adətən şirkət. Bir hesabın içində bir neçə property ola bilər.
2-ci pillə
Property
Ölçdüyün konkret biznes. Hesabatlar, auditoriyalar və hədəflər bu səviyyədə yaşayır. Bir saytın bir property-si olmalıdır.
3-cü pillə
Data axını (Data stream)
Məlumatın gəldiyi mənbə: veb saytı, Android tətbiqi və ya iOS tətbiqi. Ölçmə ID-si (G- ilə başlayan) məhz burada yaradılır.
Diqqət: sayt və mobil tətbiq eyni property-nin iki ayrı axını olmalıdır — belədə istifadəçi hər iki yerdə eyni adam kimi görünür. UA-da bu mümkün deyildi.
Ölçmə ID-si (Measurement ID) G- ilə başlayan kodedir — məsələn G-XXXXXXXXXX. Onu Admin → Data streams → (saytın axını) → Stream details yolunda tapırsan. Sayta qoşulan bütün kodlar məhz bu ID-ni istifadə edir.
Eyni sayt üçün iki property açmaq (məsələn, «test» və «əsas»). Nəticədə məlumat ikiyə bölünür, tarixçə heç birində tam olmur. GA4-də tarixçəni birləşdirmək mümkün deyil — ona görə başlanğıcda bir property qurub ona sadiq qalmaq lazımdır.
Hadisə (event) — GA4-ün əsas vahidi
GA4-də toplanan hər şey bir hadisədir. Hadisənin iki hissəsi var: adı və parametrləri. Ad nəyin baş verdiyini, parametrlər isə təfərrüatı bildirir.
Hadisənin anatomiyası: üstdə ad, altda parametrlər. Hesabatda «hansı səhifəyə neçə baxış oldu» sualının cavabı məhz bu parametrlərdən qurulur.
Bir hadisə ilə 25-ə qədər parametr göndərilə bilər. Parametrlərin hesabatlarda ayrıca sütun kimi görünməsi üçün onları fərdi ölçü (custom dimension) kimi qeydiyyatdan keçirmək lazımdır — bunu hadisələr və dataLayer yazısında addım-addım göstərmişəm.
Hadisələrin 4 növü
- Avtomatik toplanan. Kod qoşulan kimi özü gəlir — heç nə etmirsən.
- Genişləndirilmiş ölçmə (enhanced measurement). Bir açarla aktivləşir: sürüşdürmə, xarici link kliki, fayl yükləmə, video.
- Tövsiyə olunan (recommended). Google-un adını əvvəlcədən müəyyən etdiyi, amma sənin qurmalı olduğun hadisələr — məsələn e-ticarətdəki
purchase. - Fərdi (custom). Adını özün verdiyin hadisələr — «WhatsApp düyməsi sıxıldı» kimi.
Avtomatik toplanan hadisələr
Bunlar kod qoşulan kimi işə düşür:
| Hadisə | Nə vaxt işə düşür | Nəyə lazımdır |
|---|---|---|
first_visit | İstifadəçi sayta ilk dəfə girəndə | Yeni istifadəçi sayı |
session_start | Yeni seans başlayanda | Seans sayı və mənbəyi |
page_view | Səhifə yüklənəndə və ya brauzer tarixçəsi dəyişəndə | Səhifə baxışları |
user_engagement | Səhifə fokusda ən azı 1 saniyə qalanda | Real məşğulluq vaxtı |
user_engagement hadisəsi GA4-ün az bilinən, amma ən faydalı fərqidir: o, səhifənin sadəcə açıq qalmasını yox, fokusda olmasını sayır. Yəni arxa fonda açıq qalan tab vaxt yazmır.
Genişləndirilmiş ölçmə: kodsuz gələn 7 hadisə
Data axınının ayarlarında Enhanced measurement açarı var. Aktiv olanda GA4 bu hadisələri özü toplayır — heç bir əlavə kod yazmadan:
| Hadisə | Nə vaxt | Əsas parametrləri |
|---|---|---|
scroll | İstifadəçi səhifənin 90%-inə çatanda (səhifə üçün bir dəfə) | engagement_time_msec |
click | Xarici domenə aparan link sıxılanda | link_url, link_domain, outbound |
file_download | PDF, Word, Excel, video və s. fayl linki sıxılanda | file_name, file_extension, link_text |
form_start | Seansda formaya ilk toxunuşda | form_id, form_name, form_destination |
form_submit | Forma göndəriləndə | form_id, form_name, form_submit_text |
view_search_results | Sayt daxili axtarış edildikdə | search_term |
video_start · video_progress · video_complete | YouTube videosu başlayanda, 10/25/50/75%-ə çatanda və bitəndə | video_title, video_percent, video_duration |
Data streams
Web
Android
iOS
Data collection
Custom definitions
Ölçülən hərəkətVəziyyət
Page views — səhifə baxışlarıAçıq
Scrolls — 90% dərinlikAçıq
Outbound clicks — xarici linklərAçıq
Site search — daxili axtarışAçıq
Form interactions — formaAçıq
Video engagement — YouTubeAçıq
File downloads — fayl yükləməAçıq
Genişləndirilmiş ölçmənin idarə paneli: hər sətri ayrıca söndürmək olur. Praktik məsləhət: hamısını açıq saxla — sonradan lazım olanda tarixçə olmayacaq.
form_submit hadisəsi bütün formalarda işləmir. Səhifəni yeniləmədən (AJAX ilə) göndərilən formalarda GA4 çox vaxt onu tuta bilmir. Ona görə vacib formaları həmişə öz fərdi hadisən ilə ölç — genişləndirilmiş ölçməyə etibar etmə.
İstifadəçi, seans və «məşğul seans»
GA4-ün üç əsas ölçü vahidi var və üçü də tez-tez qarışdırılır.
- İstifadəçi (User): brauzerdə saxlanan kuki ilə tanınan bir cihaz. Eyni adam telefondan və noutbukdan girirsə — iki istifadəçidir.
- Seans (Session): istifadəçinin saytda keçirdiyi bir davranış dövrü. Standart olaraq 30 dəqiqə fəaliyyətsizlikdən sonra bitir.
- Məşğul seans (Engaged session): «sayğac üçün» yox, real maraq göstərən seans.
Google-un tərifinə görə seans üç şərtdən ən azı birini ödəyirsə məşğul sayılır:
10 saniyədən uzun
Seans 10 saniyədən çox davam edib
Açar hadisə baş verib
Forma, satınalma və s. — sənin vacib saydığın hərəkət
2+ səhifə baxışı
İki və ya daha çox səhifə/ekran açılıb
Üç şərtdən biri kifayətdir. Buradan iki əsas göstərici çıxır — məşğulluq faizi və onun əksi olan sıçrayış faizi.
Məşğulluq faizi və sıçrayış faizi
# Məşğulluq faizi (Engagement rate) Engagement rate = məşğul seanslar ÷ ümumi seanslar × 100 # Sıçrayış faizi (Bounce rate) — məşğulluq faizinin əksi Bounce rate = 100% − Engagement rate
Bu, UA-dan gələn ən böyük anlaşılmazlıqdır. UA-da «bounce» tək səhifəlik seans demək idi. GA4-də isə bir səhifədə 30 saniyə qalıb yazını oxuyan adam sıçrayış deyil — o, məşğul seansdır. Ona görə GA4-ə keçəndə bounce rate-in kəskin aşağı düşməsi normaldır; sayt yaxşılaşmayıb, tərif dəyişib.
GA4 hesabatlarına ilk baxış
Sol menyuda dörd əsas bölmə var. Başlanğıc üçün bu quruluşu bilmək kifayətdir:
Home
Reports
Realtime
Acquisition
Engagement
Monetization
Retention
Explore
Advertising
Admin
BölməCavab verdiyi sual
Realtimeindi kim var?
Acquisitionharadan gəlir?
Engagementnə edir?
Monetizationnə qədər gətirir?
Retentiongeri qayıdır?
Exploreöz sualım var
Hazır hesabatlar Reports bölməsindədir; standart hesabatların cavab vermədiyi suallar üçün Explore (Kəşfiyyatlar) var. Hər birinin praktik istifadəsi hesabatlar yazısındadır.
GA4-ün məhdudiyyətləri — əvvəlcədən bilməli olduqların
GA4 güclüdür, amma sehrli deyil. Bunları başlanğıcda bilmək sonrakı təəccübü aradan qaldırır:
- Məlumat saxlama müddəti: pulsuz versiyada istifadəçi səviyyəsindəki məlumat 2 və ya 14 ay saxlanılır. Standart olaraq 2 ay gəlir — quraşdırandan sonra ilk işin bunu 14 aya qaldırmaqdır. Bu ayar yalnız Kəşfiyyatlara (Explore) və huni hesabatlarına təsir edir, hazır hesabatlar isə daha uzun müddət qalır.
- Rəqəmlər Meta və Google Ads kabinetləri ilə üst-üstə düşməyəcək. Bu qüsur deyil — hər sistem fərqli atribusiya və pəncərə istifadə edir.
- Astana (thresholding): az sayda istifadəçisi olan seqmentlərdə GA4 məlumatı gizlədə bilər — şəxsiyyətin müəyyən olunmasının qarşısını almaq üçün.
- «(other)» sətri: çox müxtəlif dəyər gələn sahələrdə (məsələn səhifə ünvanları) GA4 gündəlik həddi keçəndə qalan dəyərləri «(other)» adı altında yığır.
- Kuki icazəsi: istifadəçi kuki qəbul etmirsə, məlumat tam gəlmir. Bunun həlli razılıq rejimidir (consent mode) — qabaqcıl yazıda izah etmişəm.
GA4-ü öyrənmə ardıcıllığı
Bu klasteri belə oxusan, sıfırdan işlək sistemə qədər gedirsən:
Məntiqi öyrən (bu yazı)
Hadisə modeli, hesab quruluşu, seans və məşğulluq anlayışları.
Düzgün quraşdır
Property, data axını və Google Tag Manager ilə qurulum, sonra yoxlama. Bax: GA4 quraşdırılması.
Öz hadisələrini qur
dataLayer, fərdi hadisələr və parametrlər — ölçmənin əsl gücü buradadır. Bax: hadisələr və dataLayer.
Hesabatları oxumağı öyrən
Hansı hesabata nə vaxt baxılır, Kəşfiyyatlar necə qurulur. Bax: GA4 hesabatları.
Qabaqcıl səviyyəyə keç
Açar hadisələr, atribusiya, auditoriyalar, Google Ads və BigQuery. Bax: GA4 qabaqcıl.
GA4-ün çətinliyi interfeysində deyil — modelində. «Hər şey hadisədir» fikrini qəbul edən adam üçün qalan hər şey texniki detala çevrilir.
GA4 pulsuzdur?
Bəli, standart versiya pulsuzdur və əksər sayt üçün tamamilə kifayətdir. Ödənişli variant Google Analytics 360 böyük şirkətlər üçündür: daha yüksək limitlər, daha uzun məlumat saxlama və SLA təminatı verir. Kiçik və orta biznesin buna ehtiyacı yoxdur.
Universal Analytics-dəki köhnə məlumatlarım GA4-ə köçürüləcəkmi?
Xeyr. UA və GA4 tamamilə fərqli məlumat modelləri üzərində qurulub, ona görə tarixçəni köçürmək mümkün deyil. GA4 yalnız quraşdırıldığı gündən sonrakı məlumatı toplayır. Buna görə də quraşdırmanı gecikdirmək birbaşa itirilmiş tarixçə deməkdir.
GA4 rəqəmləri niyə Meta və Google Ads kabinetləri ilə üst-üstə düşmür?
Çünki hər sistem konversiyanı fərqli qaydayla sayır. Reklam kabinetləri öz kliklərinə və baxışlarına görə kredit verir (bəziləri baxış sonrası konversiyanı da sayır), GA4 isə saytda baş verən hərəkəti öz atribusiya modeli ilə bölüşdürür. 10–30% fərq normal sayılır; əsas odur ki, hər sistemin daxilində trend düzgün olsun.
Bounce rate GA4-ə keçəndən sonra niyə kəskin dəyişdi?
Çünki tərif dəyişib. Universal Analytics-də tək səhifəlik hər seans «sıçrayış» sayılırdı. GA4-də isə seans 10 saniyədən uzundursa, ya açar hadisə baş veribsə, ya da 2 səhifə açılıbsa — o, məşğul seansdır və sıçrayış sayılmır. Yəni yazını 40 saniyə oxuyub çıxan adam artıq sıçrayış deyil.
Bir sayt üçün neçə GA4 property lazımdır?
Bir. Sayt və mobil tətbiq varsa belə, ikisi eyni property-nin iki ayrı data axını olmalıdır — belədə istifadəçi hər iki mühitdə eyni adam kimi görünür. İki ayrı property açmaq məlumatı bölür və müqayisəni imkansız edir.
GA4 quraşdırmaq üçün proqramçı lazımdırmı?
Əsas quraşdırma üçün yox — Google Tag Manager və ya sayt platformasının hazır sahəsi ilə ölçmə ID-sini qoşmaq kifayətdir. Proqramçı yalnız fərdi hadisələr üçün lazım ola bilər: məsələn səbətə əlavə, satınalma dəyəri kimi məlumatları dataLayer-ə yazmaq üçün.
Məlumatlar GA4-də nə qədər saxlanılır?
İstifadəçi səviyyəsindəki və açar hadisə məlumatları üçün 2 və ya 14 ay seçimi var; standart olaraq 2 ay qoyulub. Bu ayar Kəşfiyyatlar (Explore) və huni hesabatlarına təsir edir. Hazır hesabatlardakı toplu göstəricilər isə bu müddətdən asılı deyil. Property açan kimi bu ayarı 14 aya qaldırmaq lazımdır — əks halda keçən ilin eyni ayı ilə müqayisə edə bilməyəcəksən.
Nəticə
GA4 mürəkkəb görünür, çünki adamlar ona köhnə Universal Analytics məntiqi ilə baxırlar. Bir dəfə «hər şey hadisədir» prinsipini qəbul edəndə qalan hər şey — hesabatlar, auditoriyalar, huni analizi — eyni məntiqin davamı olur.
Növbəti addım quraşdırmadır: GA4-ün Google Tag Manager ilə düzgün qurulması. Ölçmə sistemini sənin biznesin üçün qurmağımı istəyirsənsə, analitika və izləmə xidmətinə bax və ya birbaşa qiymət təklifi formasını doldur.
Mənbə: Google Analytics rəsmi sənədləri — avtomatik toplanan hadisələr, genişləndirilmiş ölçmə, məşğulluq göstəriciləri, məlumat saxlama müddəti.
